Με κάθε αναπνοή εισπνέουμε πληθώρα μικροοργανισμών, συνεπώς το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα αποτελεί μείζονα πηγή εισόδου μικροβίων και ιών που μπορεί να είναι παθογόνα.
Οι λοιμώξεις που μπορεί να προκαλέσουν παθογόνοι μικροοργανισμοί στο αναπνευστικό σύστημα είναι οι συχνότερες λοιμώξεις του ανθρώπου και μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ορισμένες από τις σοβαρότερες.
ΑΝΩΤΕΡΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ
Περιλαμβάνεται η ρίνα (μύτη), με την ρινική κοιλότητα, η στοματική κοιλότητα με τη γλώσσα, οι αμυγδαλές, ο φάρυγγας, η επιγλωττίδα και οι δομές που συγκοινωνούν με αυτά όπως το μέσο ους που μέσω της ευσταχιανής σάλπιγγας εκβάλλει στο ανώτερο τμήμα του στοματοφάρυγγα.
ΚΑΤΩΤΕΡΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ
Περιλαμβάνονται ο λάρυγγας, η τραχεία, οι βρόγχοι και οι κυψελίδες (300.000.000) με έκταση ≈ 70 τ.μ. όπου γίνεται η ανταλλαγή των αερίων.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ
Το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα διαθέτει ανατομικούς φραγμούς που λειτουργούν ως άμυνα έναντι των παθογόνων μικροβίων που μεταδίδονται αερογενώς. Οι τρίχες της μύτης συγκρατούν σωματίδια σκόνης που εισέρχονται με τον εισπνεόμενο αέρα, ο ρινικός βλεννογόνος και το ανώτερο τμήμα του φάρυγγα διαθέτουν κροσσωτό επιθήλιο με κύτταρα που εκκρίνουν βλέννα η οποία υγραίνει τον εισπνεόμενο αέρα και παγιδεύει μικροοργανισμούς και σωματίδια σκόνης.
Τα παγιδευμένα σωματίδια και μικρόβια μεταφέρονται στη συνέχεια από το κροσσωτό επιθήλιο προς το στόμα όπου αποβάλλονται ή καταπίνονται και καταστρέφονται. Επίσης στο σημείο που ο ρινοφάρυγγας μεταπίπτει στο στοματοφάρυγγα εντοπίζονται μάζες λεμφικού ιστού οι αμυγδαλές που συμβάλλουν στην ανοσία έναντι ορισμένων λοιμώξεων.
Οι διάφορες εκκρίσεις επίσης από τον βλεννογόνο του αναπνευστικού συστήματος (βλέννα – σίελος – δάκρυα) περιέχουν αντισώματα τάξης IgΑ για την προστασία από πολλά παθογόνα μικρόβια.
Ένας σύμμαχος στην άμυνα του οργανισμού είναι και η φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα του ανώτερου αναπνευστικού που δεν αφήνει λόγω ανταγωνισμού τους προς τα θρεπτικά συστατικά, δυνητικά παθογόνους μικροοργανισμούς που πιθανόν να βρίσκονται σε μικρή ανάπτυξη να εξαπλωθούν ενώ η χλωρίδα παράγει και ανασταλτικές ουσίες έναντι άλλων μικροοργανισμών εισβολέων.
Στην φυσιολογική χλωρίδα συγκαταλέγονται σταφυλόκοκκοι, οι α-Αιμολυτικοί στρεπτόκοκκοι, ακτινομύκητες, Βακτήρια Gram (-).
Οι οργανισμοί λοιπόν διαθέτουν διάφορους μηχανισμούς απομάκρυνσης των παθογόνων μικροβίων που προκαλούν αερογενώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις
Παρόλα τα συστήματα προστασίας όμως οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος είναι πολύ διαδεδομένες και χωρίζονται σε:

Βακτηριακές και Ιογενείς Λοιμώξεις Λοιμώξεις ανώτερου αναπνευστικού
– Οξεία Ρινίτιδα
– Οξεία Παραρρινοκολπίτιδα
– Οξεία Φαρυγγίτιδα/Αμυγδαλίτιδα
– Λαρυγγοτραχειίτιδα και
– Επιγλωττίτιδα
– Οξεία Ωτίτιδα
Λοιμώξεις κατώτερου αναπνευστικού
– Βρογχίτιδα
– Πνευμονία της κοινότητας
– Νοσοκομειακή πνευμονία
– Πνευμονία σε ανοσοκατεσταλμένους

Το κοινό κρυολόγημα
Ιογενής λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και η συχνότερη νόσος του ανθρώπου στις εύκρατες ζώνες. Διάφοροι ιοί προκαλούν το κοινό κρυολόγημα .50% των περιστατικών οφείλεται σε ρινοϊούς
15-20% των περιστατικών οφείλεται σε κοροναϊούς,Στο 40% των περιπτώσεων δεν ανακαλύπτεται αιτιολογικός παράγων.
Στη διάρκεια της ζωής μας αναπτύσσουμε ανοσία έναντι διαφόρων ιών. του κοινού κρυολογήματος. Η ανοσία είναι ισχυρή και βραχυπρόθεσμη και οφείλεται σε αντισώματα IgA έναντι συγκεκριμένων οροτύπων. Λόγω του ότι υπάρχουν τουλάχιστον 113 ορότυποι ρινοϊών δεν είναι πρακτική η Παρασκευή αποτελεσματικού εμβολίου έναντι σε τόσο μεγάλο αριθμό παθογόνων
Δεδομένου ότι το κοινό κρυολόγημα προκαλείται από ιούς τα αντιβιοτικά δεν έχουν αποτέλεσμα στη θεραπεία. Ο χρόνος ανάρρωσης δεν επηρεάζεται από άλλα φάρμακα όπως καραμέλες ψευδαργύρου ή βιταμίνη C. Ισχύει δηλαδή το ιατρικό ρητό ότι: το κοινό κρυολόγημα χωρίς θεραπεία διαρκεί μια εβδομάδα ενώ με θεραπεία 7 ημερες
ΓΡΙΠΠΗ
Η γρίπη είναι μια εξαιρετικά μεταδοτική, οξεία ιογενής λοίμωξη του αναπνευστικού που εμφανίζει έξαρση τον χειμώνα (Οκτώβριος-Απρίλιος). Προκαλεί πυρετό, έντονους μυϊκούς πόνους, βήχα και καταβολή, διαρκώντας συνήθως 2-7 ημέρες.
Αιτιολογικός παράγοντας Ορθομυξοϊός influenza A, B, C

Ειδικές ομάδες πιο ευάλωττες – επιμολύνσεις
Διαβήτης,Ηλικιωμένοι,Ανοσοκατεσταλμένοι
Χρόνος επώασης 1-3 ημέρες
Υψηλός πυρετός με ρίγος–διαρκεί έως και εβδομάδα
Προέχουν τα συστηματικά συμπτώματα
Ανίχνευση του ιϊκού αντιγόνου σε ρινοφαρυγγικό επίχρισμα.
Αναστολείς νευραμινιδάσης –βραχύνουν διάρκεια νόσου
Εμβολιασμός
ΦΑΡΥΓΓΙΤΙΔΑ/ΑΜΥΓΔΑΛΙΤΙΔΑ
ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ

ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗ
ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ
Δ.Δ. Ιογενούς από Στρεπτοκοκκική

• Υπερ ιογενούς Υπέρ Μικροβιακής
• Ύπουλη έναρξη οξεία
• κακουχία, μυαλγίες ψηλός πυρετός
• χαμηλός πυρετός κεφαλαλγία
• Επιπεφυκίτιδα φλεγμον αμυγδαλών
• Ρινίτιδα οίδημα σταφυλής
• βήχας ή βράγχος φων προσθ.τραχ.λεμφ
• Διάρροια / έμετοι
CENTOR ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ
Κριτήριο Βαθμοί
Διόγκωση ή εξίδρωμα αμυγδαλών 1
Πρόσθιοι τραχηλικοί λεμφαδένες 1
Απουσία βήχα 1
Θερμοκρασία >38οC 1
Ηλικία: 3-14 έτη 1
15-45 έτη 0
45 και πάνω -1
2-3 βαθμοί strep test ,4 και πλέον θεραπεία
Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος που προκαλείται από το Β αιμολυτικό στρεπτόκοκκο group A ή Streptococcus pyogenes. Το βακτήριο αυτό μπορεί να προκαλέσει λοίμωξη του δέρματος και των μαλακών μορίων όπως μολυσματικό κηρίο, ερυσίπελας και οξεία βακτηριακή ενδοκαρδίτιδα. Ανοσοκατεσταλμένοι
Η φαρυγγίτιδα χαρακτηρίζεται από εντοπισμένη φλεγμονή του φάρυγγα και πυρετό. Συχνά συνοδεύεται από αμυγδαλίτιδα και επώδυνη διόγκωση των τραχηλικών λεμφαδένων ενώ μπορεί να έχει και ως επιπλοκή τη μέση ωτίτιδα. Μεταδίδεται με τις αναπνευστικές εκκρίσεις. Η παθογονικότητα των στρεπτοκόκκων ενισχύεται λόγω της αντοχής τους στη φαγοκυττάρωση και της παραγωγής.
α) στρεπτοκινασών που λύουν θρόμβους ινικής (μη επούλωση)
β) στρεπτολυσινών που καταστρέφουν ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και κύτταρα ιστών και ανήκουν στις εξωτοξίνες.
Υπάρχει περίπτωση το στέλεχος του Streptococcus pyogenes να ενσωματώσει στο γονιδίωμα του, γονίδιο από λυσιγονικό βακτηριοφάγο με αποτέλεσμα τη μεταβολή των χαρακτηριστικών του. Μια τέτοια περίπτωση συμβαίνει στην λοίμωξη που αναφέρεται στην οστρακιά.
Στην οστρακιά έχουμε στέλεχος Streptococcus pyogenes που παράγει ερυθρογόνο εξωτοξίνη λόγω αλλαγής του γενετικού του υλικού. Η τοξίνη αυτή προκαλεί πυρετό και εμφάνιση ροδόχροου ή ερυθρού δερματικού εξανθήματος πιθανόν ως αντίδραση υπερευαισθησίας στην κυκλοφορούσα τοξίνη. Η γλώσσα εμφανίζεται διογκωμένη και μοιάζει με φράουλα ή μούρο (μοροειδής γλώσσα).
Είναι λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και υπεύθυνο μικρόβιο είναι το κορυνοβακτηρίδιο της διφθερίτιδος (Corynebacterium diphtheriae) ένα Gram (+) μη σπορογόνο βακτηρίδιο, τοξιγόνο ή μη, προϊόν λυσιγονίας με φάγο με σχήμα κορύνας. Έως το 1935 ήταν η λοίμωξη που προκαλούσε τους περισσότερους θανάτους παιδιών στις Η.Π.Α. Η νόσος αρχίζει με πυρετό και φαρυγγίτιδα και ακολουθεί γενικευμένη κακουχία και οίδημα του τραχήλου.
Δ.Δ. με κοινό κρυολόγημα
Επιπλέκεται στο 0.5-2.5%
ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΜΟΝΟΠΥΡΗΝΩΣΗ
Συστηματική νόσος
EBV
Φαρυγγοαμυγδαλίτιδα – δυσοσμία στόματος
Λεμφαδενοπάθεια οπισθίου τραχηλ. Τριγώνου
Διόγκωση σπληνός
Τρανσαμινασαιμία – Ικτερος
Διεγερμένα λεμφοκύτταρα >10%
Monotest – 2η εβδομάδα
Εξάνθημα επί χορήγησης αμπικιλλίνης
Οι λοιμωξεις του ανωτερου αναπν/κου ειναι οι πιο συχνες λοιμωξεις τους χειμερινους μηνες
Μεγαλη καταχρηση αντιβιοτικων – ΑΝΤΟΧΗ
Κατα >80% οφειλονται σε ιους
Γριππη – Λοιμ. Μονοπυρηνωση
Κριτηρια Centor
Πενικιλλινη σε απλη φαρυγγοαμυγδαλιτιδα
Oχι αντιβιοτικα εντος της 1ης εβδομαδος στην οξεια παραρρινοκολπιτιδα
Μεχρι: Κεφ/νη 2Γ, ΒΛ+Α
Τα μικρόβια φτάνουν στον πνεύμονα μέσω εισπνοής ή μέσω εισρόφησης στοματοφαρυγγικών εκκρίσεων

Μηχανισμοί άμυνας:
1.μηχανική παγίδευση
2.φυσιολογική χλωρίδα στοματοφάρυγγα
3.ανοσοσφαιρίνη, φιμπρονεκτίνη εκκρίσεων
4. αντανακλαστικά βήχα και επιγλωττίδας
5. βλεννοκροσσωτή κάθαρση
6.χυμική και κυτταρική ανοσία πνεύμονα
Μεγάλη ηλικία (>65 ετών)
Κάπνισμα
Αλκοολισμός
Παχυσαρκία
Υποθρεψία
Συνοσηρότητες (ΧΑΠ, ΣΚΑ, ΧΝΑ, κακοήθειες κ.α.)
Ιογενείς λοιμώξεις
Φάρμακα
ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ
Της κοινότητας: σε ασθενή που δεν είχε νοσηλευτεί ή δεν είχε παραμείνει σε ίδρυμα για τουλάχιστον 14 ημέρες προ της έναρξης της νόσου.
Νοσοκομειακή: συμβαίνει >48 ώρες μετά την εισαγωγή αποκλειόμενης κάθε λοίμωξης που προϋπήρχε ή βρισκόταν υπό εξέλιξη κατά το παραπάνω χρονικό διάστημα
ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ
6η αιτία θανάτου
– 1η αιτία θανάτου μεταξύ των λοιμωδών νόσων
– ΕΥΡΩΠΗ: 1.6-19/1000 ενήλικες
– 58-89% υποκείμενο νόσημα
– Εποχιακή κατανομή (Χειμώνας, Άνοιξη)
Τα μικρόβια φτάνουν στον πνεύμονα μέσω εισπνοής ή μέσω εισρόφησης στοματοφαρυγγικών εκκρίσεων
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ:
1.μηχανική παγίδευση
2.φυσιολογική χλωρίδα στοματοφάρυγγα
3.ανοσοσφαιρίνη, φιμπρονεκτίνη εκκρίσεων
4. αντανακλαστικά βήχα και επιγλωττίδας
5. βλεννοκροσσωτή κάθαρση
6.χυμική και κυτταρική ανοσία πνεύμονα
ΠΑΡΑΓΩΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ
Μεγάλη ηλικία (>65 ετών)
Κάπνισμα
Αλκοολισμός
Παχυσαρκία
Υποθρεψία
Συνοσηρότητες (ΧΑΠ, ΣΚΑ, ΧΝΑ, κακοήθειες κ.α.)
Ιογενείς λοιμώξεις
Φάρμακα
ΠΝΕΥΜΙΝΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Της κοινότητας: σε ασθενή που δεν είχε νοσηλευτεί ή δεν είχε παραμείνει σε ίδρυμα για τουλάχιστον 14 ημέρες προ της έναρξης της νόσου.
Νοσοκομειακή: συμβαίνει >48 ώρες μετά την εισαγωγή αποκλειόμενης κάθε λοίμωξης που προϋπήρχε ή βρισκόταν υπό εξέλιξη κατά το παραπάνω χρονικό διάστημα
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ
S. pneumoniae (~ 40%)
Haemophilus influenzae (~10%)
Chlamydia pneumoniae (~9%)
Mycoplasma pneumoniae (~8%)
Legionella sp. (~7%)
Άλλοι Gram (+) μικροοργανισμοί (S. aureus)
Άλλοι Gram (-) μικροοργανισμοί
E. coli, Klebsiella pneumoniae
Μύκητες
Ιοί
Αναπνευστικός συγκυτιακός
Γρίππης
ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ
Μη ειδικά συμπτώματα
Κακουχία, Μυαλγίες
Ανορεξία
Κοιλιακό άλγος
Κεφαλαλγία
Ηλικιωμένοι (>65 ετών)
Απουσία οξέων συμπτωμάτων
Ταχύπνοια
Σύγχυση – απορρύθμισης των υποκείμενων νοσημάτων
ΚΛΙΝΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ
Μη μουσικοί ρόγχοι («τρίζοντες»)
Αποκόλληση του κυψελιδικού τοιχώματος
Αρχική φάση και λύση
Σωληνώδες φύσημα
Μόνο εύρημα κατά την ηπάτωση
Επικρουστική Αμβλύτητα
Βρογχοφωνία
Πύκνωση στην Αφία θώρακος
Μη ειδικά
Πότε η ακτινογραφία θώρακος είναι φυσιολογική
στα αρχικά στάδια της νόσου:
Αφυδάτωση
Βαριά ανοσοκαταστολή
Προχωρημένη ηλικία
Πρώιμο στάδιο (24-48 ώρες)

ΤΥΠΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ
Πυρετός (αιφνίδιας έναρξης) ή υποθερμία, ρίγος, εφίδρωση, παραγωγικός βήχας, δύσπνοια & πλευριτικός πόνος (ενίοτε)
Φυσική εξέταση: αμβλύτητα (επίκρουση), ↑ φωνητικών δονήσεων (ψηλάφηση) & τρίζοντες ή σωληνώδες φύσημα (ακρόαση)
Λευκοκυττάρωση ή και τοξική κοκκίωση των λευκών
Α/α θώρακα: λοβώδης πνευμονία (συνήθως)
Ο αιτιολογικός παράγοντας ανευρίσκεται συχνά στην Gram χρώση των πτυέλων, στις κ/ες πτυέλων ή αίματος
Πνευμον/κος (40%), H. influenzae, Moraxella catarrhalis, K. pneumoniae, μικτοί αναερόβιοι βάκιλλοι, S. aureus
ΑΤΥΠΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ
Μέτρια πυρετική κίνηση, συμπτώματα λοίμωξης ανώτερου αναπνευστικού, μη παραγωγικός βήχας, κεφαλαλγία, μυαλγίες, ναυτία, έμετοι, διάρροιες & σπάνια πλευριτικός πόνος
Φυσική εξέταση δεν ανευρίσκονται τα τυπικά σημεία της πνευμονίας
Α/α θώρακα: λοβώδης πνευμονία (συνήθως)
Ο αιτιολογικός παράγοντας ανευρίσκεται συχνά στην Gram χρώση των πτυέλων, στις κ/ες πτυέλων ή αίματος
Πνευμον/κος (40%), H. influenzae, Moraxella catarrhalis, K. pneumoniae, μικτοί αναερόβιοι βάκιλλοι, S. aureus
Μετρίου βαθμού λευκοκυττάρωση
Gram χρώση των πτυέλων & κ/ες πτυέλων ή αίματος: αρνητικές
Α/α θώρακα: διηθήματα ή διάμεσου τύπου αλλοιώσεις
Μυκόπλασμα, λεγιονέλλα, ιοί (influenza A, B και RSV), χλαμύδια, ρικέτσιες
ΤΑΞΙΝΟΜΙΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ
Βρογχοπνευμονία
Λοβώδης
Διάμεση
ΒΡΟΓΧΟΠΝΕΥΜΟΝΙΑ
Η συχνότερη
Πολυεστιακή, εντόπιση
σε μεγάλους αεραγωγούς με
προσβολή κάποιων κυψελίδων
και διάμεσες φυσιολογικές
Απώλεια όγκου, όχι αεροβρογχόγραμμα
Αναφερόταν και ως τμηματική
Συνήθη αίτια τα gram αρνητικά, αλλά και τα περισσότερα θετικά
ΛΟΒΩΔΗΣ
Ομοιογενής προσβολή, που αφορά συνήθως ένα λοβό
Ξεκινά από τους περιφερικούς αεραγωγούς και απλώνεται. Δεν προσβάλει κεντρικούς αεραγωγούς και έτσι δεν υπάρχει απώλεια όγκου και υπάρχει αεροβρογχόγραμμα
Σύνηθες αίτιο ο πνευμονιόκοκκος.
ΔΙΑΜΕΣΗ
Περιβρογχική πάχυνση με ασαφές δικτυοζώδες πρότυπο, εντοπισμένο ή διάχυτο
Συνήθως χωρίς λοβώδη ή τμηματική κατανομή Συνήθη αίτια οι ιοί και το μυκόπλασμα.
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΝΑΛΟΓΩΣ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ
Κατηγορία 1
Ασθενείς κάτω των 60 ετών, χωρίς χρόνια νόσο, που αντιμετωπίζονται ως εξωτερικοί
Κατηγορία 2
Ασθενείς μεγαλύτεροι των 60 ετών ή με χρόνιες νόσους, που μπορεί να αντιμετωπισθούν ως εξωτερικοί
Κατηγορία 3
Απαιτείται εισαγωγή στο νοσοκομείο
Κατηγορία 4
Βαριά πνευμονία που απαιτεί εισαγωγή σε ΜΕΘ
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ
ηλικία
– συνυπάρχουσες ασθένειες: νεοπλασίες, ηπατοπάθειες, καρδιακή ανεπάρκεια, ΑΕΕ, νεφρική νόσος
– αντικειμενικά ευρήματα: διανοητική κατάσταση, RR>30/min, HR>125/min, ΣΑΠ<90 mmHg, θ>40ο C ή <35ο C
-εργαστηριακά ευρήματα: pH< 7.35, BUN>30mg/dl, Na<130mEq/L, Σ>250 mg/dl, Hct<30%, pO2<60 mmHg., πλευριτικ
ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ-ΑΝΑΓΚΗ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ:
Ηλικία  65 έτη
Υποκείμενα νοσήματα
Σ. Διαβήτης
Καρδιακή/Αναπν. Ανεπάρκεια
Ανοσοκαταστολή
Πρόσφατη διαταραχή επιπέδου συνείδησης
Αφυδάτωση (Ουρία > 40mg/dl)
Ταχύπνοια  30/min
Υπόταση ΣΑΠ< 90mmHg, ΔΑΠ< 60 mmHg
Κοινωνικοί παράγοντες
Κλινική κρίση